BETON ÖRTÜSÜ (PASPAYI) KONUSUNDA BİLGİLER
Marmara bölgesinde 1999 yılında yaşadığımız iki büyük depremin ardından İstanbul başta olmak üzere büyük kentlerimizde yaşayan vatandaşlar binalarının olası bir depreme karşı incelenmesi işine önem vermeye başladılar. Gerek kendi yaptıkları gerekse bir uzman aracılığıyla yaptırdıkları incelemeler sırasında, yapıların bodrum katlarında daha büyük miktarda olmak üzere beton taşıyıcı elemanlarda korozyon adı verilen bir oluşum ile karşılaşıldı. Beton elemanlarda korozyonun oluşmasında birçok neden olmakla birlikte en önemli nedenin beton örtü tabakası denilen Paspaylarının yetersiz olması uzmanlarca kabul edilmektedir.

PASPAYI NEDİR?
Betonarme ile ilgili şartnamelerde net beton örtüsü adıyla anılan paspayı :
“ Bir beton elemanın içinde bulunan en dış donatının dışından beton bitim yerine kadar ölçülen kalınlık ” olarak tanımlanmaktadır. 1985 yılından bu yana kullanılmakta olan TS 500 standartında bu kalınlıkla ilgili çok ayrıntılı bilgi yoktu. Sadece 12.2.1 numaralı maddede “ Kirişlerde beton örtüsü, içteki elemanlarda 1.5 cm dıştaki elemanlarda ise 2 cm’den az olmamalıdır. ” Biçiminde bir açıklama yapılmaktaydı. Şubat 2000 tarihinde yürürlüğe giren yeni TS 500 standardında bu konuyla ilgili olarak ayrıntılı bilgiler getirilerek bir anlamda yıllardır süregelen başıboşluk önlenmiştir. Gerçekte ciddi projelere imza atan deneyimli proje mühendisleri TS 500’ ün bu eksikliğini DIN 1045 adlı Alman normlarında belirtilen maddeleri göz önünde tutarak gideriyorlardıysa da, paspayının Türk standartlarında ciddi olarak yer almasının Marmara depreminden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Normal donatılarda m2’ye 4 adet yeterli olur.

KOROZYON AÇISINDAN PASPAYININ ÖNEMİ
Betonarme elemanların içerisinde bulunan çelik donatıların yer yer paslanarak çapını ve kalitesini kaybetmesine neden olan korozyonun oluşmasında bir çok neden sayılabilir. Bunları sıralarsak:

Beton elemanlardaki net beton örtüsünün (Paspayının) yetersiz olması. Özellikle deniz kıyısına yakın olan inşaatlarda havadaki klor iyonları yanında nem miktarının yüksek olması korozyon açısından paspayının önemini arttırmaktadır.

Kullanılan betonun kalitesinin yetersiz olması. Genellikle uzun yıllar inşaatçılar arasında iyi betonun tanımı yapılırken dayanım gücü yüksek betonlar amaçlanırdı. Son yıllarda iyi beton tanımı için yalnızca beton dayanımının değil betonun durabilite adı verilen dayanıklı oluşuda göz önünde alınmaya başladı. Dayanıklılık, betonun dış tesirlere mukavemet gücü yanında içindeki çelik donatıyı dış tesirlere karşı koruyabilme yeteneğini, bir anlamda betonarmenin ömrünü belirleyen bir özelliktir.

Korozyonu önlemek açısından beton paspayının yeterli kalınlıkta yapılması yanında geçirimsiz beton yapmak, beton dökümünde mutlaka vibratör kullanmak, su oranı mümkün olduğunca az beton üretmek, su eksikliğinden dolayı azalmış olan beton akışkanlığını artırmak için gerektiğinde beton içine akışkanlık artırıcı kimyasallar katmak alınması gereken önlemlerden bazılarıdır. Kuşkusuz beton dökümünden sonra betonun kürlenmesine dikkat etmek, sulamak ya da betonun üstünü koruyucu kimyasallarla kaplamak da yukarıdaki önlemler arasına katılabilir.

Dikkat edilmesi gereken önemli bir noktada şudur. Paspayının yetersizliğini özel önlemler almaksızın (kimyasallarla yapılan özel sıvılar gibi ) yanlızca sıvı harcıyla giderme olanağı yoktur. Yoğun dış (rüzgar yağmur gibi) maruz betonarme elemanlarda paspayı kalınlığı daha da önem kazanır. Paspayı yetersizliği nedeniyle bu tür elemanlarda etriyelerin tümüyle yok olduğu, ana taşıyıcı donatıların ise alan olarak yarı yarıya eridiği gözlemlenmektedir.

Paspayı kalınlığının fabrika tarzında üretilen beton prekast elemanlarda prefabrike yapı elemanlarında daha küçük tutulması olanaklıdır. DIN 1045 normlu bu tür elemanlarda paspayı kalınlığının 1 cm’ye kadar indirilmesine izin vermektedir.